Sunday, June 16, 2013

De nasleep van staken

Eind mei verscheen een onderzoek van de Radbouduniversiteit over de nasleep van stakingen. Sommige kranten grepen de publicatie aan om een nogal negatief beeld te schetsen van de recente stakingen in verpleeghuizen en in de distributiecentra van Albert Heijn – in feite kan je stellen dat het onderzoek werd omarmd door personen met een antivakbondsagenda.
Over de opzet van het onderzoek valt een aantal opmerkingen te maken. De termen waarmee de onderzoekers de normen van stakers omschrijven zijn niet altijd even neutraal (‘strafnorm’, ‘intolerantie’). Eén van de deelonderzoeken is een enquête onder uitsluitend CNV-leden (de auteurs verdedigen dit met een verwijzing naar historicus Sjaak van der Velden, die stelt dat ‘de christelijke bonden minder een rem op de stakingsbeweging zijn geweest dan wel is gesuggereerd’). Een ander deelonderzoek werd uitgevoerd tijdens de schoonmaakstaking vorig jaar. Hierbij kregen de onderzoekers medewerking van een schoonmaakbedrijf en kwamen ze vooral in gesprek met niet-stakers.
Tegen deze achtergrond zijn er op voorhand best redenen om kritisch naar het onderzoek te kijken. Maar het zou zonde en onterecht zijn om het onderzoek om die reden niet serieus te nemen.
In één van hun publicaties roepen de onderzoekers de vraag op of het nog wel zinvol is om onderzoek te doen naar stakingen, aangezien het aantal stakingen de afgelopen decennia flink is afgenomen. Zelf vinden ze van wel:
[…] ITUC and ILO report alarming and increasing numbers of human rights violations, such as strike bans and strike braking norms by public authorities, unrightful dismissals, demotion, discrimination, and even harassment in Western Europe […] As a response, union spokesmen claim, global workers protest and union revitalization is growing. It is therefore important and timely to reinvigorate empirical research in workplace protest, such as strikes.
De onderzoekers hebben gekeken hoe sociale normen samenhangen met deelname aan stakingen. De bereidheid om te staken hangt vooral samen met solidariteit,  ‘een ruimdenkende norm die zegt: kom met z’n allen op voor de gemeenschappelijke zaak’. De zogenaamde ‘strafnorm’, die staat voor een kritische houding ten opzichte van collega’s die niet meedoen aan een staking, hangt veel minder sterk samen met stakingsbereidheid (juist die negatieve norm zou echter de hoofdrol spelen in de berichtgeving over het onderzoek). In de conclusie geven de onderzoekers aan wat de relevantie is voor vakbonden:
Our findings show that social norms among workers and union members are of great importance in mobilizing for union action and organization campaigns. They support the idea that membership activity may have great impact on mobilization efforts of the unions, and confirm the importance of bottom-up strategies in union revitalization.
Het belangrijkste aspect dat onderbelicht blijft in het onderzoek is de rol van werkgevers. Zoals hierboven werd aangehaald signaleren de onderzoekers wel dat werknemersrechten steeds meer onder druk staan. De recente stakingen in de zorg en in de distributiecentra van Albert Heijn illustreren dit: de werkgevers stelden zich ongebruikelijk hard op en probeerden werknemers tegen elkaar uit te spelen door een akkoord te sluiten met kleinere bonden.
De onderzoekers van de Radbouduniversiteit voeren aan dat verstoorde verhoudingen na een staking kunnen leiden tot productiviteitsverlies. Ze analyseren echter niet welke rol de opstelling van werkgevers hierbij speelt: wat is bijvoorbeeld het effect van de verdeel-en-heers strategie van werkgevers in de zorg en de detailhandel? Daar ligt een mooi onderwerp voor vervolgonderzoek.

Kirsten Thommes en Agnes Akkerman (2013). De nasleep van staken: Een onderzoek naar werksfeer en productiviteit. Radbouduniversiteit.
Agnes Akkerman, Marieke J. Born en René Torenvliet (2013). Solidarity, Strikes and Scabs: How Participation Norms Affect Union Members’ Willingness to Strike. Verschijnt in Work and Occupations (abstract).

No comments: