Saturday, April 11, 2015

Oproep aan Ahold: zorg voor betere arbeidsomstandigheden

Sinds 2005 vragen tomatenplukkers in Amerika de belangrijke inkopers van tomaten, zoals fastfood en supermarkt ketens, om hun inkoopmacht te gebruiken om einde te maken aan de uitbuiting van werknemers in de tomatenteelt. Burger King, McDonald’s en Walmart hebben zich al aangesloten bij het Fair Food programma, maar Ahold weigert vooralsnog om duidelijk steling te nemen voor fatsoenlijke arbeidsomstandigheden.

Afgelopen week hebben FNV, FairWork, Rural Sociology Group (WUR) en andere organisaties een oproep gedaan aan Ahold om zich aan te sluiten bij het Fair Food programma. Op de aandeelhoudersvergadering van Ahold komende woensdag zal dit onderwerp voor de vijfde keer ter sprake worden gebracht.

Ondertussen ligt Ahold onder vuur vanwege zijn gebruik van extreem laagbetaalde jonge werknemers in Nederland: “Werk je bij de Albert Heijn voor 6,95 bruto? Dat verdient ceo Dick Boer in 14 seconden.” De jongerenbeweging Young and United, gesteund door de FNV en diverse maatschappelijke organisaties, is een campagne gestart tegen het stelsel van jeugdlonen dat het slechtste is van Europa. Ze hebben berekend dat Ahold en McDonald’s per jaar 79 mln euro in hun zak steken door jongerenlonen te betalen aan werknemers van 18 jaar en ouder.

Sunday, March 29, 2015

Marokkaanse vakbonden en de Arabische lente

In de Washington Post analyseert politicoloog Matt Buehler de rol van vakbonden in Marokko tijdens de  Arabische lente. De aandacht is meestal gericht op landen waar grote omwentelingen plaatsvonden, maar in landen zoals Marokko, Jordanië en de Perzische golfstaten vonden ook belangrijke veranderingen plaats, aldus Buehler.

In Marokko werden in de jaren negentig en daarna economische liberaliseringen doorgevoerd. Ondernemers profiteerden hiervan, maar werknemers moesten de prijs betalen in de vorm van stijgende kosten van levensonderhoud.

Eind jaren 2000 sloegen vakbonden met uiteenlopende achtergronden (van links tot islamitisch) de handen ineen om hogere lonen en pensioenen te eisen als compensatie voor de gestegen prijzen. Het regime stelde zich hard op, maar tegelijk steeg het aantal protestacties – stakingen, demonstraties en sit-ins.

De protestbewegingen die ontstonden in Tunesië en Egypte bereikten Marokko in 2011. De Marokkaanse overheid was bezorgd om de jongerenprotesten maar zeker ook om de rol van de vakbonden. Om de protesten in te dammen startte de overheid een ‘sociale dialoog’. Maatschappelijke organisaties waaronder de vakbonden deden mee aan deze dialoog maar hielden tegelijk de druk op de ketel door herhaaldelijk te dreigen om de straat weer op te gaan.

Uiteindelijk leidden de protesten en onderhandelingen tot succes in de vorm van een substantiële verhoging van de lonen en pensioenen.

Artikel, grafiek

Friday, March 20, 2015

‘Als vakbond moet je soms de wet overtreden’

Vorige week heeft het bestuur van de grote Britse vakbond Unite voorgesteld om een kleine aanpassing aan te brengen in het reglement. Niet langer zal daarin staan de bond zich altijd aan de wet moet houden. In een opiniestuk in de Guardian legt voorzitter Len McCluskey uit waarom deze aanpassing noodzakelijk is. Maak je geen zorgen, verzekert hij, we zijn geen anarchisten en we zijn niet opeens van plan om een bank te beroven. Maar we moeten ons afvragen of het nog wel mogelijk is om altijd binnen de wet te opereren.

Als voorbeeld noemt hij dat het onder Thatcher voor werknemers van GCHQ (de Britse AIVD) verboden was om lid te zijn van een vakbond. Maakt dat een crimineel van werknemers die toch hun lidmaatschap aanhouden?

Hij voert aan dat het voorbeeld niet op zich staat. Werkgevers kunnen makkelijk een staking laten verbieden, ook al hebben werknemers democratisch besloten om het werk neer te leggen. Het stakingsrecht hangt in Groot Brittannië aan een zijden draadje, aldus McCluskey. De Conservatieven staan al klaar om nieuwe wetgeving in te voeren die het mogelijk maakt om uitzendkrachten in te zetten als stakingsbreker.

McCluskey: “Als wetten verkeerd zijn, als ze mensen onderdrukken en hun vrijheden wegnemen, kunnen we ons er dan nog aan houden? Ik stel niet zozeer de vraag; ik geef je het antwoord. Dat gaat niet gebeuren.”

Tuesday, March 3, 2015

‘Duitse vakbonden groeien; meer politieke invloed’

Een werkgeversdenktank publiceert woensdag een studie die spreekt van een ‘comeback’ van de vakbonden, meldt de Süddeutsche Zeitung.

Eén aspect van die comeback is lidmaatschap. Negen jaar geleden was ongeveer 18 procent van de werknemers lid van een vakbond; in 2012 was dat gestegen tot 20,6 procent. Zes van de acht vakbonden aangesloten bij de DGB zien hun ledental groeien: IG Metall, Verdi, IG Bergbau-Chemie-Energie (IG BCE), Erziehung und Wissenschaft (GEW), Gewerkschaft der Polizei (GdP) en Nahrung-Genuss-Gaststätten (NGG).

Volgens het onderzoek hebben de vakbonden aan politieke invloed gewonnen als gevolg van de crisis. Een van de resultaten hiervan zou de invoering van het minimumloon zijn.

Bron: Süddeutsche Zeitung, via Kurt Vandaele

Sunday, February 15, 2015

CNV-voorzitter: ‘Als een Franse bond tegen is, wordt meteen een kruispunt bezet’

CNV-voorzitter Maurice Limmen waarschuwt in een interview in NRC Handelsblad de VVD die cao’s achterhaald vindt en flexibele arbeid promoot:

Als een Franse bond tegen is, wordt in Parijs meteen een kruispunt bezet. In Nederland voeren we weinig actie en daar zijn we trots op. In de lijstjes over ons vestigingsklimaat voor bedrijven wordt dat altijd als een van de belangrijkste punten genoemd. Dan denk ik: Ja, VNO-NCW en VVD: realiseer je wel dat we dat alleen overeind houden als er aan beide kanten het vertrouwen is dat je er samen uit wilt komen.

Als werkgevers en politiek het poldermodel onderuit halen, dan moeten ze rekening houden met acties: “Als we het niet redden met praten, heb je andere middelen. Daar zitten we niet op te wachten, maar wat moet dat moet.”

Limmen neemt daarmee impliciet afstand van de Unie, die vorige maand staken als achterhaald bestempelde. Onlangs mislukte een fusie tussen het CNV en de Unie. De Unie zei dat Limmen de fusie had tegengehouden, maar Limmen zegt hier weer met ‘verbazing’ kennis van te hebben genomen.

Wednesday, January 14, 2015

Reacties op het stakingsbeleid van De Unie

“Staken levert niks op, daarom doet De Unie dat niet meer”, zo maakte voorzitter Reinier Castelein deze week bekend. “Als argumenten aan tafel niet helpen, dan helpt een polonaise op het Malieveld zeker niet”. Een overzicht van de reacties.

Vakbonden

Reacties van vakbonden:

Ton Heerts, voorzitter FNV: “Een vakbond die nooit staakt is een tijger zonder tanden. Staken is de kern van vakbondsvrijheid en niet voor niets een grondrecht. De FNV poldert als het kan en foldert als het moet en daar hoort staken bij.”

Maurice Limmen, voorzitter CNV: ”Staken blijft een uiterst redmiddel. We proberen het te vermijden, maar als het niet anders kan, dan kan het niet anders.”

Peter Schalk, bestuurder van de Reformatorisch Maatschappelijke Unie (RMU), noemt het standpunt van Castelein ‘uitstekend’. “De RMU is principieel tegen staken. Vanuit de Bijbelse lijn dat je de gezagsrelatie ermee doorbreekt”, verklaart Schalk. “Bovendien pleeg je contractbreuk als je staakt. Onze stelling is dat staken alleen mag als doorwerken zonde is of als er sprake is van apert onrecht. Dat laatste hebben we later toegevoegd vanwege extreme situaties in het buitenland waarbij werkers soms zelfs in levensgevaar verkeren.” Reformatorisch Dagblad, 13 januari

Louis Groen (gepensioneerd bestuurder bij FNV Bouw) reageert aanvankelijk cynisch op de uitlatingen van Castelein. “De Unie stopt met staken? Daar missen we niks aan want die staakte toch al nooit mee!” Noord-Hollands Dagblad, 13 januari

Oud-vakbondsbestuurder en oud burgemeester van Zaanstad Ruud Vreeman vindt het onverstandig om staken vaarwel te zeggen. “Ik denk dat de Unie denkt: onze werknemers redden zich wel. Maar als je ziet hoeveel bankpersoneel er werkloos thuis zit.” Dat De Unie dit wapen schrapt, vindt hij niet verstandig. “Als er echt een conflict is, dan moet je het stakingswapen kunnen pakken.” Noord-Hollands Dagblad, 13 januari

Werkgevers

Reacties van werkgevers:

Bij de positief verraste werkgeversorganisaties ging gisteren direct de vlag uit. […] Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland juichen de koers van De Unie toe. “Praten is namelijk verstandiger dan staken”, aldus een woordvoerder. Telegraaf, 13 januari

VNO-NCW steunt Castelein. Woordvoerder Roelf van der Kooij noemt het besluit van De Unie ‘verstandig en realistisch’. “Staken brengt alleen maar schade toe, aan een bedrijf, maar ook op werkvloer, waar je een tweespalt krijgt tussen degenen die wel en niet staken”. AD, 13 januari

Werkgeversorganisatie VNO-NCW vindt het een “realistisch en moedig besluit”. NRC Handelsblad, 13 januari

Redactionele commentaren en columnisten

Reacties van redacties:

Nederlandse vakbonden zijn gematigd. Ze overleggen liever dan dat ze actie voeren. Maar het kan, zou je zeggen, voor een vakbond toch geen kwaad om het stakingswapen achter de hand te houden. Zeker niet nu werkgevers vinden dat cao’s snel - liefst dit jaar nog - ‘gemoderniseerd’ moeten worden. […] Er is niks op tegen om te overleggen over een modernisering van cao’s. Maar het heeft er alle schijn van dat werkgevers onder het mom van moderniseren vooral willen bezuinigen. Vakbonden - ook die zijn volgens menigeen ‘uit de tijd’ - zullen in het belang van hun leden op hun tellen moeten passen. Zij hebben weinig andere mogelijkheden om hun argumenten kracht bij te zetten dan staken, al is het maar als stok achter de deur. Commentaar Eindhovens Dagblad, 14 januari

Het kan gewoon niet waar zijn, vrijwillig vooraf je onderhandelingspositie ondergraven. Het is vast komisch bedoeld. Staken was in Nederland altijd al het laatste redmiddel. Waarom zou je er helemaal van afzien? Ze kunnen er niet meer mee dreigen. Theo Hakkert, Twentsche Courant Tubantia, 13 januari

Heerts heeft gelijk. Een bond die succes wil boeken, kan niet zonder staken. De Gooi- en Eemlander, 14 januari

Tegelijk met De Unie roepen de werkgevers dat cao’s moderner en flexibeler moeten. Neem je dat actieplan door dan blijkt dat ze op ‘ramkoers’ zitten richting versobering van ‘oude verworvenheden’. De FNV voorziet een loopgravenoorlog in cao-land. Daar stellen ze dat werkgevers werknemers enkel zien als een kostenpost die de winst aantast. De tijd van solidariteit tegen de crisis is echt voorbij. De werkgevers poetsen hun kanonnen op. De FNV herinnert zich waar de strijdbijl is begraven. En De Unie wil met een gebroken geweertje de cao-oorlog winnen. Gooi- en Eemlander, 14 januari

Weinig staken is goed, van het recht daarop afzien is slecht […] Het maakt een rare indruk dat een belangenbehartiger zich bij voorbaat het recht ontzegt om alle toegestane onderhandelingsmiddelen in te zetten. Ook het middenkader, dat goed vertegenwoordigd is onder de leden van De Unie, is niet immuun voor de ontregelende krachten van mondialisering, uitbesteding en robotisering. Het feit dat anderen wéten dat je het stakingswapen als drukmiddel kunt inzetten, is deel van de pressie, deel van je succes. Helemaal uitsluiten doet De Unie dat dan ook niet, maar de uitzonderingsclausule is wat het is: alleen als het echt niet anders kan de ‘barricade’ op. Hier geldt het credo: wie zijn praktische kennis en ervaring niet op peil houdt, verleert het spel. Use it, or lose it. Hoofdredactioneel commentaar, NRC Handelsblad

Onderzoekers

Reacties van onderzoekers:

Volgens vakbondseconoom Paul de Beer is staken vooral een belangrijk drukmiddel om als vakbond achter de hand te hebben. Het is niet zozeer dat je door stakingen iets bereikt, maar wel door het feit dat je kúnt staken. In de praktijk zul je af en toe moeten staken om te laten zien aan werkgevers dat je als vakbond daartoe nog steeds in staat bent. Het lijkt me lastig voor De Unie om toch voldoende druk uit te oefenen als je op voorhand afziet van je stakingsrecht. Telegraaf, 13 januari

Dat de staking is uitgerangeerd als machtsmiddel betwijfelt Ruud Muffels, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit van Tilburg. “De vraag is welke stok je dan nog achter de deur hebt.” Vooral voor de lager opgeleide werknemers, die bij de FNV en de CNV zijn aangesloten, is de staking volgens Muffels vaak het uiterste redmiddel waarmee zij hun eisen kracht kunnen bijzetten. Volkskrant, 13 januari

Hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp: ”Staken is niet voor niets een grondrecht; het is een methode om serieus voor je eigen belangen op te komen. Als je dat opoffert, kun je je standpunt geen kracht meer bijzetten. Als de werkgever geen loonsverhoging wil geven, tekent de vakbond dan toch het contract? Zegt hij dan tegen zijn leden: ‘Sorry, maar het is ons niet gelukt’? Ik zou meteen mijn lidmaatschap opzeggen.” Algemeen Dagblad, 13 januari

”[...] waarom maken ze het bekénd?”, zegt Paul van der Heijden, hoogleraar internationaal arbeidsrecht. “Staken is een recht. Je kunt er ook geen gebruik van maken, terwijl je het wel als drukmiddel achter de hand houdt.” NRC Handelsblad, 13 januari

Volgens hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer heeft De Unie gemakkelijk praten: “De Unie onderhandelt meestal samen met FNV en CNV. Als die gaan staken met resultaat profiteert De Unie daar van mee. Maar uiteindelijk verzwakt onderlinge spanning de vakbonden.” NRC Handelsblad, 13 januari

Volgens vakbondshistoricus Sjaak van der Velden zijn de leden van De Unie de verliezers. “Je kan wel denken dat je niet meer wilt staken, maar je moet het niet zeggen. Nu is de onderhandelaars van De Unie een wapen ontnomen.” Trouw, 14 januari

Ook hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer is niet erg positief. Het verbaast hem dat Castelein “een pressiemiddel inlevert, zonder dat daar een nieuw instrument voor in de plaats komt”. Ook zijn publieksvriendelijke campagnes weinig vernieuwend, vindt De Beer. Stakingen stoten wellicht een potentiële doelgroep af, denkt hij, maar stoppen met staken trekt niet per definitie nieuwe leden aan. NRC Next, 14 januari

Macro-econoom Matthijs Bouman: De Unie heeft mijn sympathie. De vakbond hangt veel minder aan verworven rechten en verouderde arbeidsmarktinstituties dan andere bonden. Maar het stakingswapen vrijwillig aan de wilgen hangen, dat is mij iets te pacifistisch. Het mes moet wel op tafel blijven. Juist nu! Financieele Dagblad, 14 januari

Hoogleraar Arbeidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen Saskia Peters is verrast door de belofte van De Unie. “Ik vind het leuk dat De Unie uitgaat van de redelijkheid van werkgevers. Maar waar heb je dan een vakbond voor nodig?” Peters voert aan dat stakingen succesvol kunnen zijn, zie bijvoorbeeld de acties in de Rotterdamse haven en van de schoonmakers.

Het argument dat de jonge werknemers van nu en straks zich meer aangetrokken voelen tot een stakingsloze vakbond, overtuigt Peters niet. “De colleges die ik geef over stakingen zijn heel populair onder mijn studenten. Dat vinden ze juist spannend. Wat mag wel, wat mag niet, hoe ver mag je gaan. [...] De Unie doet er beter aan zich te vernieuwen, sociale media in te zetten, echte toegevoegde waarde te bieden. Een vakbond zonder ultiem wapen is niet per se aanlokkelijk.” Dagblad van het Noorden, 14 januari

Tuesday, January 6, 2015

Zijn flexwerkers bereid om te staken

Een nieuw onderzoek van Giedo Jansen e.a. gebruikt een survey onder duizend Nederlanders om te analyseren hoe het type contract samenhangt met de bereidheid om te staken. Het bleek dat werknemers met flexibele contracten nauwelijks minder bereid zijn om te staken dan werknemers met vaste contracten (uiteraard is bereidheid om te staken niet hetzelfde als daadwerkelijk meedoen aan een staking, zoals de auteurs ook opmerken).

In hun bespreking van de uitkomsten noemen Jansen e.a. de cruciale rol die vakbonden kunnen spelen bij het mobiliseren van flexwerkers. Ze wijzen op een artikel van Melanie Simms en Deborah Dean, die een analyse hebben gemaakt van succesvolle mobilisaties van onderwijzers en artiesten met flexcontracten in Groot-Brittannië.

Eén van de respondenten in hun onderzoek benadrukte de rol van acteursvakbond Equity. “Equity was daar heel duidelijk over - we moesten als team samen optrekken. Dat Equity niets kon doen, het kwam op ons aan.”

Dean en Simms bespreken de rol van organisers:
Werkgevers voerden aan dat ontslagen onvermijdelijk waren vanwege externe factoren (minder subsidie, dalende kaartverkopen). De rol [van organisers] was mede om aan te voeren dat de keuzes van het management centraal stonden.
Ze concluderen dat werknemers met onzekere contracten met specifieke problemen te maken hebben, maar dat de manieren om deze problemen te overwinnen - door mobilisatie en collectivisering - niet zoveel verschillen van wat werkt in andere situaties.

Giedo Jansen, Agnes Akkerman and Kurt Vandaele (2014). Undermining mobilisation? The effect of job flexibility and job instability on the willingness to strike. Economic and Industrial Democracy, 1-19.
Melanie Simms and Deborah Dean, Mobilising contingent workers: An analysis of two successful cases. Accepted for publication in Economic and Industrial Democracy.