Extreem lage lonen in de detailhandel

Retailers besparen op de loonkosten door werkzoekenden of erg jonge werknemers in dienst te nemen die een loon ontvangen ver onder het minimumloon voor volwassenen of zelfs helemaal geen loon. Het verzet tegen deze praktijken lijkt te groeien.
In Groot-Brittannië heeft de boekenketen Waterstones zich teruggetrokken uit een overheidsproject waarbij onbetaalde werkzoekenden in winkels werden ingezet, nadat de Guardian deze werkwijze aan het licht had gebracht. Volgens de Guardian doen diverse ketens in de detailhandel en de horeca aan het project mee, waaronder Tesco, Sainsbury's, Asda (lees Walmart), McDonald's en Burger King. Volgens een bron lijkt het erop dat onbetaalde werknemers betaalde werknemers verdringen. Verschillende personen zouden naar de rechter zijn gestapt, onder meer omdat gedwongen onbetaald werk in strijd zou zijn met de mensenrechten.
In Duitsland besteden supermarkten het vakkenvullen uit aan subonernemingen om het minimumloon voor uitzendkrachten te omzeilen. Die Zeit beschrijft hoe een supermarkt in Nordrhein-Westfalen vakkenvullers laat werken voor 6,50 euro per uur, tegenover het minimumloon van 7,89 euro voor uitzendkrachten en 11,70, plus toeslag voor avondwerk, in de detailhandel. In dit artikel beschrijft Dimphy Smeets wat vakbonden doen tegen lage lonen.
Ondertussen maken supermarkten in Nederland op grote schaal gebruik van zeer jonge werknemers, omdat de jeugdlonen starten op een derde van het minimumloon voor volwassenen. FNV Bondgenoten verzet zich hier al jaren tegen en is erin geslaagd om de jeugdlonen iets te verhogen in de meest recente cao.
(Iets anders: FNV Bondgenoten en de UFCW zijn een gemeenschappelijke campagne gestart om Ahold op te roepen om werknemersrechten te respecteren, zowel in Nederland als in Amerika.)

Duitsland en de vakbonden

[Door Dimphy Smeets] - “Prekarisierung”, vrij vertaald als “armoede door onzeker werk”, is sinds een paar jaar een hot issue voor de Duitse vakbeweging. In Nederland is het begrip nog niet zo algemeen ingeburgerd, maar in Duitsland kom je het bijna dagelijks tegen in de krant. Het gaat dan over de uitbuiting en toenemende armoede van werknemers als gevolg van de flexibilisering van de arbeidsmarkt in de laatste tien jaar. Om deze ontwikkeling te keren, maken de Duitse bonden zich momenteel sterk voor een wettelijk landelijk minimumloon van 8,50 euro.
Duitsland kent namelijk geen algemene loonondergrens zoals Nederland. Ook omdat machtige bonden als IG Metall dit jarenlang tegenhielden. Een algemeen geldend minimumloon zouden de loonkosten stijgen. Daarmee zou vanuit de werkgevers de druk toenemen om de hogere lonen juist te verlagen, zo was de gedachte. Duitsland is nu een van de zeven (van de 27) landen binnen de Europese Unie zonder zo’n wettelijke ondergrens.
Anders dan in Nederland, moeten de Duitse bonden bij gebrek aan een wettelijk minimumloon voor elke sector of groep afzonderlijk in de cao een minimumloon afspreken. Waar dat niet het geval is, zijn uurlonen van 4 of 5 euro geen uitzondering. En dat is dus legaal. Daar komt nog bij dat de Duitse Bundesminister für Arbeit und Sozialordnung zelden cao’s algemeen verbindend voor de hele sector verklaart (1,5 procent van alle cao’s in 2008).
Werkgevers zoeken echter massaal naar legale manieren om hele groepen werknemers te kunnen uitzonderen van de cao. En die manieren bestaan, bijvoorbeeld door payroll-achtige constructies (‘Werkverträge”) waarbij hele productieketens uitbesteed worden zodat ze niet onder de geldende bedrijfs-cao vallen. Of door te profiteren van de mogelijkheid om werklozen meerdere malen bij het zelfde bedrijf als ‘stagiair’ in te huren met behoud van uitkering (Amazon).
Ironisch genoeg stond uitgerekend de rood-groene (van SPD en Grünen) regering Schröder begin jaren 2000 met de Agenda 2010 aan de basis van die ‘Prekarisierung’. De Agenda 2010 hield belastingverlaging voor ondernemers in, bezuinigingen op de sociale zekerheid en uitkeringen (Hartz IV-wetten) en lonen, en last but not least flexibilisering van de arbeidsmarkt.
Met de beste bedoelingen: de Duitse arbeidsmarkt was met zijn nadruk op ontslagbescherming en vaste banen wel erg inflexibel geworden. De mogelijkheid om werknemers tijdelijk in te huren bestond nauwelijks en de lonen waren relatief hoog. Met een enorme werkloosheid na de Wiedervereinigung, oplopend tot soms meer dan 25 procent aan de oostzijde van het land, moest er iets gebeuren om de arbeidsmarkt flexibeler en de Duitse economie concurrerender te maken, zo dacht men.
Bondskanselier en SPD-voorman Schröder gold toch al niet als vriend van de vakbonden. Met zijn Agenda 2010 haalde zijn regering zich de gram van de vakbonden op de hals. Tot dan toe was de Duitse vakbeweging - hoewel in naam een eenheidsbeweging waar ook de christendemocraten in thuis zijn - innig verbonden met de sociaal-democraten. De neoliberale koers die de SPD met de Agenda 2010 (in navolging van Tony Blairs ‘Derde Weg’) voer, leidde tot verwijdering tussen de twee groeperingen.
Duitsland is mede dankzij zijn lage lonen inmiddels wel weer de grootste en machtigste economie van Europa. De vakbonden hebben lange tijd meegeholpen met de loonmatiging, zij het knarsetandend. Door de twee decennia durende economische malaise na de val van de muur konden ze soms ook niet anders. Maar toen het vorig jaar eindelijk beter ging met de Duitse economie klonk luid de roep om te stoppen met Duitsland als ‘niedriglohnland’.
Pas recent beginnen SPD en vakbonden weer nader tot elkaar te komen. De SPD deelt als oppositiepartij de mening van Michael Sommer dat “Arbeit in Deutschland zum Teil billig geworden ist wie Dreck”, zoals Sommer het uitdrukt. Hij is als voorzitter van de Deutsche Gewerkschaftsbund (DGB) de Duitse Agnes Jongerius. Daarmee neemt de hoop van de vakbeweging toe dat een volgende regering, met de SPD, een wettelijk minimumloon zal mogelijk maken. Onder de huidige regering van de liberale FDP met de christendemocratische CDU/CSU zal dat waarschijnlijk nog niet lukken.
Inmiddels heeft de regering wel bepaald dat vanaf 1 januari voor de uitzendbranche een minimumloon geldt. Daarmee geldt volgens minister Ursula von der Leyen voor 4 miljoen werknemers in elf sectoren een loonondergrens van 7,01 euro in Oost- en 7,89 euro in West-Duitsland. (Verschil tussen oost en west bestaat dus ook nog steeds.)
Op eigen kracht, zonder de politiek, zijn de bonden ook in Duitsland op dit moment niet bij machte werkelijk een vuist te maken tegen de werkgevers. De organisatiegraad van gemiddeld 20 procent is geflatteerd door de sectoren waar men traditioneel goed georganiseerd is (zoals de metalektro). De situatie lijkt erg op die in Nederland. de Duitse bonden proberen werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt te bereiken door middel van ‘organizing’. Maar het ei van Columbus op gebied van vakbondsvernieuwing is nog niet gevonden.
Dimphy Smeets is webredacteur bij FNV Bondgenoten. Ze heeft aan de Freie Universität in Berlijn onderzoek gedaan naar vakbondsvernieuwing en de economische crisis (2010-2011).

Schoonmakersprotest

2.500 schoonmakers zijn gistermiddag in een demonstratieve optocht door Amsterdam Zuid gelopen. Onderweg werden ze toegejuichd door bewoners van de Rijnstraat en de Vrijheidslaan. De demonstratie eindigde bij het hoofdkantoor van Philips. Volgens de Vakbond van Schoonmakers staat Philips model voor de opdrachtgevers die bezuinigen op de schoonmaak wat leidt tot een hogere werkdruk.

Vakbond moet actievoeren voor jongerenbelangen

De toekomst voor de vakbeweging ziet er niet zo rooskleurig uit, zei hoogleraar Paul de Beer gisteren tijdens een discussiebijeenkomst in de Rode Hoed in Amsterdam. Weinig jongeren zijn lid van een bond en de organisatiegraad onder jongeren daalt. Als dit nou nog een specifiek Nederlands probleem zou zijn dan zou je van andere landen kunnen leren hoe je het probleem op kan lossen, zo redeneerde hij, maar ook in andere landen zijn weinig jongeren lid van een bond. Zelfs in Scandinavische landen, waar de organisatiegraad erg hoog ligt, daalt de organisatiegraad onder jongeren. Het Amerikaanse voorbeeld laat zien dat er ook geen ondergrens lijkt te zijn.
Tot op zekere hoogte is het volgens De Beer vreemd dat jongeren zelden lid zijn van een vakbond. Er wordt vaak een tegenstelling opgeroepen tussen belangen van ouderen en van jongeren. Onderzoek laat echter zien dat jongeren grotendeels dezelfde zaken belangrijk vinden als ouderen: zaken als goed loon, werkzekerheid en mogelijkheden om je te ontwikkelen. Het is ook niet zo dat jongeren geen lid willen worden van een organisatie, al zijn ze tegenwoordig vaker lid van organisaties als Greenpeace en Amnesty en is hun betrokkenheid vluchtiger.
Volgens De Beer zetten vakbonden zich wel in voor zaken die belangrijk zijn voor jongeren, maar is dit niet goed zichtbaar. Voor een deel ligt dit aan de media die liever demonstrerende oude mannen met petjes in beeld brengen. Voor een deel ligt het ook aan de vakbonden zelf, die best wat assertiever in actie hadden mogen komen als het bijvoorbeeld gaat om de absurd lage jeugdlonen in Nederland en de uitholling van de sociale zekerheid voor iedereen onder de 27 jaar.
Aan de hand van een onderzoek naar de organisatiegraad van FNV-bonden liet De Beer zien dat er wel verschillen zijn tussen sectoren. Met name in het onderwijs zijn jongeren bijna net zo vaak vakbondslid als ouderen. Dit zou kunnen liggen aan het feit dat de onderwijsbond zich richt op de inhoud van het vak. Dit sloot weer mooi aan op het akkoord van Dalfsen, waarin is afgesproken dat FNV-bonden zich in de toekomst sterker op beroepen gaan oriënteren.
Grafiek: Paul de Beer, bron AIAS/Jelle Visser (ICWTS). Klik op afbeelding voor grotere versie

Nieuwe website voor goed Bestuur

[Door Tonny Groen] 'People, planet en profit’ moeten evenwaardig aan bod komen bij het dagelijks bestuur en het toezicht op NV's en BV's, en op maatschappelijke instellingen in de non-profit en publieke sfeer. Dat vraagt nauwe betrokkenheid bij bestuur en toezicht van de medewerkers, vertegenwoordigd in een medezeggenschapsorgaan. Veel ondernemingsraden in Nederland hebben de mogelijkheid om voordrachtscommissarissen aan te bevelen of voor te dragen voor benoeming in Raad van Commissarissen of Raad van Toezicht.
Professioneel en integer bestuur van ondernemingen en maatschappelijke organisaties is van essentieel belang: voor organisaties zelf, maar evenzeer voor de hele samenleving. Deskundig en betrokken toezicht dat vruchtbaar samenwerkt met ondernemingsraden hoort hier onlosmakelijk bij.
Voor deze voordrachtscommissarissen is door de stichting À propos een nieuwe website opgezet. Hoeveel van deze voordrachtscommissarissen er zijn in Nederland, is niet bekend. Via deze website wil de stichting A Propos graag met hen in contact komen.
De Stichting A Propos wil de samenwerking tussen ondernemingsraden en raden van toezicht stimuleren, en in het bijzonder de positie van de voordrachtscommissaris versterken.
Zo wil de stichting de kwaliteitswinst duidelijk maken van toezicht, dat zich gevormd, gedragen en geïnformeerd weet door de medewerkers in de organisatie en van medezeggenschap die toegang heeft tot het hoogste niveau van strategische besluitvorming.
De nieuwe website is nog niet af, maar zal in de loop van de tijd steeds meer materiaal bevatten, waarmee voordrachtscommissarissen, maar ook andere betrokkenen hun voordeel kunnen doen. Bijdragen zijn welkom!
Link naar website: www.stichtingapropos.nl
Tonny Groen – redactie Blog en lid bestuur A Propos

Britse vakbond organiseert lokale gemeenschappen

De Britse vakbond Unite heeft een nieuwe lidmaatschapsvorm gelanceerd voor werklozen, studenten en anderen zonder baan. “Voor slechts 50p per week krijgen leden van de lokale gemeenschap toegang tot financiële en juridische expertise, en de steun van anderhalf miljoen mede-vakbondsleden als ze opkomen voor hun lokale voorzieningen.”

Onderbetaling arbeidsmigranten Eemshaven

Arbeidsmigranten die werken aan bouwprojecten in de Eemshaven worden onderbetaald, meldt FNV Bondgenoten Noord in een video.